Hastanelerde en kalabalık meslek grubu hemşireler. Bu çıplak gerçek, yıllardır küçük, dağınık ve “idare edilir” görülen yüzlerce işin farkında olmadan hemşirelerin sırtına yığılmasına zemin hazırlıyor: gecenin bir yarısı sekreterlik işlemleri, hekim yoğunken arter kan gazı istemi ve alınması, acil düzeltme gereken order’ların takibi, eczaneden ilaç teslimi derken klinikteki “boşluk” nerede oluşursa ilk dolduran yine hemşire oluyor. Bu tablo, etik mi, sürdürülebilir mi? Mevzuat, literatür ve sahadan haberlerle fotoğrafı bütünlüklü çekmeye çalıştık.
Türkiye’de Hemşire Gerçeği
Türkiye’de hemşire sayısı son 30 yılda arttı; 100 bin kişiye düşen hemşire sayısı 1993’te 93,7 iken 2023’te 292,1’e çıktı. Ancak ebe ve hekim gibi diğer gruplardaki artış dengeli olmadığında yükün klinikte kime “aktığı” tahmin edilebilir: hemşireye. Bu artışa rağmen, iş yükü ve zaman baskısı hemşirelik araştırmalarında en tepe sorun olarak görünüyor. Bir çalışmada hemşirelerin zihinsel iş yükünde “zaman darlığı baskısı” birinci sırada. Başka çalışmalar da iş yükü–hasta güvenliği ilişkisinin olumsuz seyrettiğini vurguluyor.
“Hemşire Yetişir” Kültürü: Kliniklerin Görünmeyen Prosedürü
Vardiya dışında sekreterliğin de hemşireye bırakılması yeni değil; 2013’te Bakanlık “hemşire sekreter olarak çalıştırılamaz” diye yazı yayımlamıştı. Ama gece–gündüz, pazar–tatil ayrımının net olmadığı servislerde bu görev hâlâ hemşireye dönebiliyor. “doktor yoğun, order’ı sisteme hızlı girdi; düzeltmesi–istemi hemşirede kalsın”, “klinik destek yetişemedi; iki hemşire bir hastaya bakım” gibi pratikler de yaygınlaştı. Bu, hem mesleki sınırları aşındırıyor hem de hasta güvenliğini riske atıyor.
Eczaneden İlaç Teslimi: Yılların Tartışmasına Yeni Düzen
Sahadaki en tartışmalı başlıklardan biri, eczaneden ilaç teslim alma işinin hemşireye yüklenmesiydi. 6 Eylül 2025 tarihli ve 33009 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik” değişikliği ile Sağlık Bakım Teknisyenlerinin (SBT) görev tanımı genişletildi. Düzenlemeyi duyuran bakanlık ve sektör kaynakları, “eczaneden ilaç teslim alıp birimlere ulaştırma” görevinin SBT’lere açıkça yazıldığını aktardı. Bu, hemşirenin sırtındaki kronik bir yükün nihayet doğru yere yönlendirildiği anlamına geliyor; uygulama sahadaki iş akışına yansıdıkça etkisini daha net göreceğiz.
Not: Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği gibi eski metinlerde “eczacının hazırladığı ilacın hemşireye teslimi” ifadeleri yer alır; 2025’teki yeni görev tanımı bu pratiği lojistik aşamada SBT’ye devreden çağdaş bir yorum getiriyor. Bu geçişin sahaya yerleşmesi için kurum içi talimatların güncellenmesi şart.
Etik Sınır: “Az Olanın İşini Çok Olan Yapsın” Mantığı Doğru Mu?
Görev tanımı dışı işlerin “personel eksikliği” gerekçesiyle sistematik biçimde hemşireye yıkılması etik değil. Hemşire, multidisipliner ekibin omurgasıdır; ikamesi değil. Türk Hemşireler Derneği ve akademik çalışmalar, ağır iş yükü–yetersiz kadro–mesleki özerklik kaybı üçgeninin, tükenmişliği ve tıbbi hata riskini artırdığını vurguluyor. Bu, yalnız hemşirenin sorunu değil; hastanın güvenliği ve sağlık hizmetinin kalitesi için de kırmızı alarm.
“Bakanlık Diğer Unvanların Personel Açığını Hemşireler ile mi Gideriyor?”
Açık, resmi bir politika belgesi ya da beyan yok. Buna rağmen sahadaki deneyim, bazı dönemlerde diğer unvanlarda yetersiz istihdamın hemşireye “tampon meslek” rolü yüklediğini düşündürüyor. Ancak bu yargı, kanıtlanmış bir kasıt değil; daha çok planlama ve iş tasarımı sorunlarının birikmiş sonucu. Sağlık insan gücü istatistikleri, meslek grupları arasındaki dengesizliklere işaret ediyor; çözüm ise hemşireyi daha da esnetmek değil, rol ve süreçleri netleştirip her unvanı kendi çekirdeğinde güçlendirmek.
Çözüm İşleri Hemşireye Yüklemek mi? Değilse Peki Nedir?
1) Görev–Süreç Netliği (Standardizasyon):
hastane ilaç yönetimi gibi çok basamaklı süreçler, kimin–ne zaman–ne yapacağını netleştiren yazılı prosedürlerle yürütülmeli. Dijital envanter ve izleme, kayıp–kaçak ve iş tekrarı riskini azaltır.
2) Doğru Unvana Doğru İş (Görev Tanımı Güncellemeleri):
Eczane teslim–servis dağıtımının SBT’ye verilmesi, doğru yönde bir adım. Aynı yaklaşım, lojistik ve sekreterya işlerinin meslek sahiplerine kalıcı olarak bağlanmasıyla tamamlanmalı.
3) Gece–Nöbet Dönemleri İçin Sekreterya Planı:
2013 genelgesinin ruhu sahaya indirilmeden “hemşire sekreter” uygulaması bitmez. Nöbet saatlerinde rotasyonlu sekreterya ya da dijital kayıt–çağrı destek çözümleri gerekir.
4) İş Yüküne Dayalı Hemşire Planlaması:
“Kaç hemşire var?” değil, “hangi birimde ne iş yükü var?” sorusu esas alınmalı. Kocaeli örnekli çalışma, iş yüküne göre hemşire dağılımının nasıl hesaplanacağını ortaya koyuyor.
5) Mesleki Özerklik ve Hasta Güvenliği:
Yoğun iş yükü–düşük özerklik birleşimi, hata eğilimini artırıyor. Hemşirenin çekirdek klinik rolü dışındaki işlerden arındırılması, hata riskini düşürür ve bakım kalitesini artırır.
Örnek Vaka–Haberler: İyi ve Kötü Uygulamalar
-
İyi Uygulama (Yapısal Çözüm): SBT görev tanımının genişletilmesiyle eczane teslim zincirinin lojistiği klinik destek personeline bağlandı; kurum içi yönergeler güncellenirse hemşire, çekirdek klinik rolüne geri döner.
-
Kötü Uygulama (Kronikleşen Pratik): Gece sekreterya yokluğu ve yoğunluk gerekçesiyle idari işlemlerin hemşireye “alışkanlıkla” bırakılması; 2013 uyarısına rağmen sahada sürüyor.
-
Uyarı Niteliğinde Haberler: Saha haberleri, hemşirelerin ağır iş yükünü ve standartların altında kadroyu sık sık gündeme taşıyor; bu haberler, yönetici ve politika yapıcılar için erken uyarı sistemidir.
“Doktor Yetişmiyor” Gerekçesi Ne Kadar Geçerli?
Hekim sayısındaki artış sürse de bazı branş ve hastane türlerinde erişim darlığı yaşanabiliyor. Bu, hemşireye yetki–sorumluluk eklemek için gerekçe değil; iş tasarımını yeniden kurgulamak için çağrıdır. Order girme–düzeltme, arter kan gazı vb. gibi işlemler, klinik kişilerin yetkinlik çerçevesinde paylaştırıldığı yazılı protokoller ve süreç otomasyonu ile yönetilmelidir.
Kurumsal Ölçekte Neler Yapılabilir?
-
Güncel Mevzuata Uyum: 06.09.2025 değişiklikleri kurum prosedürlerine işlenmeli; SBT–eczane–klinik akışı yazılı hale getirilmeli.
-
Nöbet Sekreteryalı Plan: Nöbet saatleri için vardiyalı sekreterya/dijital kayıt desteği.
-
İş Yükü Bazlı Vardiya: Birim–iş yükü hesaplarıyla hemşire dağılımı.
-
Hasta Güvenliği İzleme: İlaç yönetimi adımları için dijital iz sürme ve olay bildirim sistemi.
-
“Görev Dışı İş” Bildirimi: Hemşirelerin görev tanımı dışında iş taleplerini merkezi kayıt altına alan, geri bildirim üreten basit bir form ve aylık rapor.
Hemşire Omurgadır; Yama Değil
Sağlık sistemi, boşlukları hemşireyle kapatılan bir düzen olamaz. Nitelikli bakım, doğru işin doğru unvana verildiği, süreçlerin yazılı ve dijital olarak izlendiği, hemşirenin özerkliğinin ve profesyonelliğinin korunduğu bir çerçevede mümkün. 2025’te atılan adım (eczane teslim zincirinin SBT’ye devri) doğru bir başlangıç; şimdi sıra kurum içi uygulamada ve gece–nöbet süreçlerinin aynı titizlikle yeniden tasarlanmasında. Hemşireye yüklenen görünmeyen işler görünür oldukça, çözüm de görünür hale gelecek.
Kaynaklar
