Türkiye’deki kamu hastanelerinde sessiz bir kriz yaşanıyor. Sabah “Dahiliye” personeli olarak işe başlayan bir hemşire, öğleden sonra kendini “Acil”de, ertesi gün ise “yoğun bakım“da bulabiliyor. Hiçbir resmi yazı veya görevlendirme olmadan, sadece “ihtiyaç var” denilerek yapılan bu ani yer değişiklikleri, sağlık çalışanlarını tükenmişliğe sürüklerken, hasta güvenliğini de “pamuk ipliğine” bağlıyor.
“Bugün Ortopedi servisindesin, yarın Acil, diğer gün Yoğun Bakım…” Bu cümle, birçok hastanede hemşirelerin günlük rutini haline geldi. Adına “esneklik” veya “hizmetin sürekliliği” denilen bu uygulama, aslında sistemdeki personel planlama hatasının bir yansıması. Hemşireler, uzmanlık alanları ve deneyimleri hiçe sayılarak, hastane içinde birimden birime savrulan “joker eleman” muamelesi görüyor.
Sessiz Tehlike: Hata Payı Yüzde 40 Artıyor
Bir hemşirenin çalıştığı servisteki ilaç dolabının düzenini, acil müdahale setinin yerini ve ekibin çalışma dinamiğini öğrenmesi haftalar alır. Ancak Türkiye’deki “gezici hemşire” modeli, bu adaptasyon sürecini imkansız kılıyor. Akademik veriler, sürekli yer değiştiren personelin hasta bakımında ciddi riskler yarattığını kanıtlıyor.
Aiken ve arkadaşları tarafından yapılan (2012) geniş çaplı araştırmaya göre, birimine yabancılaşan hemşirelerde hata oranları dramatik şekilde yükseliyor. İşte sürekli yer değiştirmenin yarattığı tahribatın rakamsal boyutu:
| Kriter | Sabit Birim Çalışanı | Sürekli Rotasyon Gören Hemşire | Risk Durumu |
| Klinik Hata Oranı | Standart | %40 Daha Yüksek | 🚨 Kritik |
| Tükenmişlik Riski | Normal Seviye | 3 Kat Daha Fazla | ⚠️ Yüksek |
| Hasta Memnuniyeti | Yüksek | %25 Düşüş | 📉 Negatif |
| Aidiyet Duygusu | Güçlü | Yok / Zayıf | 💔 Kopuş |
Dünya “Yüzer Ekip” Kuruyor, Biz “Joker” Kullanıyoruz
Gelişmiş ülkelerde bir hemşireyi, eğitimi olmayan bir birime göndermek hukuki suç sayılırken, Türkiye’de “Hemşire her yerde çalışır” mantığı hakim. ABD ve Kanada gibi ülkeler, bu sorunu “Float Pool” (Yüzer Kadro) adı verilen özel destek ekipleriyle çözüyor. Sadece birimler arası geçiş için eğitilmiş bu ekipler eksikleri kapatırken, sabit servis hemşireleri yerinden oynatılmıyor.
Avrupa Birliği standartlarında ise “Oryantasyon” zorunluluğu var. Bir hemşirenin birimi değiştirilmek zorundaysa, en az 4 ila 8 haftalık bir eğitim ve mentor eşliğinde çalışma süreci tamamlanmadan o hemşireye hasta teslim edilmiyor.
Hukuk “Keyfiyete Dur” Diyor
Uygulamadaki bu başıboşluk, aslında yasalara da aykırı. 657 Sayılı Kanun ve Anayasa’nın 49. maddesi, devletin çalışanlarına insan onuruna yakışır çalışma koşulları sağlamasını emrediyor. Hukukçular, yazılı tebliğ ve gerekçe olmadan yapılan sözlü görevlendirmelerin “mobbing” kapsamına girdiğini ve hukuki itiraz hakkı doğurduğunu belirtiyor.
Kaosu Bitirecek 10 Maddelik Reçete
Sektör temsilcileri ve uzmanlar, bu karmaşayı bitirmek için sadece eleştirmiyor, çözüm de sunuyor. İşte sağlık sistemini rahatlatacak 10 maddelik kurtuluş planı:
-
Birim Bazlı Atama: Hemşireler “hastaneye” değil, uzmanlığına göre “spesifik servislere” atanmalı.
-
Yazılı Tebliğ Şartı: “Sözlü talimatla git başla” dönemi bitmeli; her değişiklik yazılı ve gerekçeli olmalı.
-
Dijital Takip: Bakanlık, bir hemşirenin yıl içinde kaç kez yer değiştirdiğini dijital sistemden izlemeli.
-
Oryantasyon Yasası: Yeni birime geçen hemşireye en az 1 ay “refakatli çalışma” hakkı verilmeli.
-
Gezici Destek Ekipleri: Her hastanede sadece boşluk doldurmak için eğitilmiş profesyonel “Float Pool” ekipleri kurulmalı.
-
hizmet puanı Teşviki: Zorunlu yer değiştirene ek puan veya mali teşvik verilmeli.
-
Branşlaşma Kanunu: Yoğun bakım, Diyaliz gibi alanlar yasal statü kazanmalı; bu uzmanlar başka yerde çalıştırılamamalı.
-
Veto Hakkı: Belirli bir kıdemin üzerindeki (Örn: 15 yıl) hemşirelere yer değişikliğini reddetme hakkı tanınmalı.
-
Psikososyal Destek: Uyum sorunu yaşayan çalışana ücretsiz destek sağlanmalı.
-
Bağımsız Konsey: Liyakat esaslı kararlar için “Milli Hemşirelik Konseyi” kurulmalı.
Sağlıkhaberi.net Yorumu: Hemşire “Yedek Parça” Değildir
Bir beyin cerrahına “Bugün cerrah yok, sen göz ameliyatına gir” diyebilir misiniz? Diyemezsiniz. Ama bir Yoğun Bakım hemşiresine “Bugün acilde eksik var, oraya geç” diyebiliyorsunuz. Bu, hemşirelik mesleğinin bir “Uzmanlık” değil, basit bir “Yardımcı Elemanlık” olarak görüldüğünün en acı kanıtıdır.
Aynı ay içinde 4 farklı serviste çalışan bir hemşirenin, hastasına faydalı olmasını beklemek hayalciliktir. O hemşire; hangi hastanın ilacına alerjisi olduğunu, hangi odadaki cihazın tutukluk yaptığını, hangi hastanın damar yolunun zor bulunduğunu bilemez. Bilmediği için de hata yapar.
Bu sistemin adı “Esneklik” değil, “Yönetim Zafiyeti“dir. Başhekimlikler ve Sağlık Bakım Hizmetleri Müdürleri, eksik kadroyu yönetmek yerine, eldeki personeli oradan oraya savurarak günü kurtarmaya çalışmaktadır. Unutulmamalıdır ki; tükenen hemşire istifa eder gider, ama o karmaşada yapılacak yanlış bir iğnenin bedelini hasta canıyla öder.
