Dünya Sağlık Günü kapsamında sağlık profesyonellerinin ağır çalışma şartları yeniden kamuoyunun gündemine taşındı. Nitelikli tedaviye erişimin zorlaştığı, hastanelerdeki hasta yoğunluğunun giderek tırmandığı günümüzde, sağlık emekçilerinin omuzlarındaki yük fiziksel ve ruhsal sınırları zorluyor. İstanbul’daki bir eğitim ve araştırma hastanesinde görev yapan Vahide Hemşire’nin paylaştıkları, acil servislerdeki yetersiz istihdamın, yıpratıcı mesai saatlerinin ve sistemdeki tıkanıklığın sahadaki acı faturasını gözler önüne seriyor.
Sistemdeki Daralma ve Personele Yansıması
Kamu hastanelerinde aylar sonrasına verilen muayene randevuları, acil servis önlerinde uzayan kuyruklar ve yoğun bakım ünitelerinde bulunamayan boş yataklar, sağlık sistemindeki daralmanın en net göstergeleri arasında yer alıyor. Hizmet almaya çalışan yurttaşların yaşadığı bu zorluklar, doğrudan sağlık personelinin günlük iş yüküne yansıyor. Doktor, hemşire, hasta bakım görevlisi, temizlik personeli ve tıbbi sekreterler sürekli artan bir baskı altında hizmet üretiyor.
Mevcut tablo sahada tükenmişlik sendromunu tetiklerken, sağlık çalışanlarına yönelik şiddet olayları hız kesmeden devam ediyor. Şifa dağıtması beklenen sağlık tesisleri, kendi personelini bedensel ve zihinsel olarak hasta eden yapılara dönüşmeye başladı. Çok erken yaşlarda ortaya çıkan ortopedik rahatsızlıklar ve psikolojik sorunlar, personelin mesleğine karşı yabancılaşmasına zemin hazırlıyor.
İstanbul’un Merkezinde Kesintisiz Mesai
İstanbul sınırları içerisinde yer alan tam teşekküllü bir eğitim araştırma hastanesinin acil servisinde görevli Vahide Hemşire, bu zorlu çarkın içinde yıpranan isimlerden yalnızca biri. Yirmi dört saatlik aralıksız nöbetler, genç sağlık çalışanının bacaklarında ciddi ödemlere ve kemik ağrılarına yol açmış durumda. Fizik tedavi sürecinden geçen hemşire, ayakta kalabilmek adına aynı zamanda psikolojik destek alıyor.
Acil birimlerinde hastalar durumlarının ciddiyetine göre yeşil, sarı ve kırmızı alan şeklinde sınıflandırılıyor. Ayaktan gelen başvuruların yönlendirilmesini koordine eden triyaj görevinde bulunan Vahide Hemşire, akşam 18.00’den sabah 04.00’e kadar hiçbir mola kullanmadan çalışıyor. Yoğunluk sebebiyle tuvalete dahi gidemediğini belirten sağlık emekçisi, kurumlardaki personel krizinin boyutlarına dikkat çekiyor.
Rakamlarla Acil Servis ve Nöbet Yükü
Haberin odağındaki acil serviste toplam dört farklı birimin yükünü sadece 9 hemşire sırtlıyor. Hayati tehlikesi bulunan, kritik vakaların tedavi gördüğü 11 yataklı kırmızı alanda görevli hemşire sayısı ise yalnızca üç. Uluslararası standartlar acil servislerin kırmızı alanlarında her yatağa en az bir hemşire düşmesi gerektiğini öngörürken, Türkiye’deki tablo bambaşka bir gerçekliği gösteriyor.
Hemşire İstihdamı ve Mesai İstatistikleri Tablosu
-
Dünya Ortalamasında 1000 Kişiye Düşen Hemşire: 9.2
-
Türkiye’de 1000 Kişiye Düşen Hemşire: 2.8
-
Kırmızı Alan İdeal Standart: 1 Yatağa 1 Hemşire
-
Vahide Hemşirenin Aylık Nöbet Sayısı: 11 Nöbet
-
Aylık Yasal Mesai Süresi: 160 Saat
-
Aylık Gerçekleşen Fazla Mesai: 104 Saat
Yirmi dört saat esasına göre zaman zaman gün aşırı nöbet sisteminde çalışan personel, nöbet çıkışlarında sadece uyuyabiliyor ve ertesi sabah 08.00’de mesaisine baştan başlıyor. Mevcut sağlık sorunları sebebiyle rapor almasına rağmen göreve çağrıldığını anlatan Vahide Hemşire, 08.00-16.00 saatleri arasında çalışmayı talep ettiğini, personel yetersizliği gerekçe gösterilerek bu talebin reddedildiğini aktarıyor.
Tıbbi Hata Riski ve Sendikanın Talepleri
Uzmanlar, sahadaki personel açığının doğrudan halk sağlığını tehdit ettiğini belirtiyor. Aşırı iş yükü tıbbi hata ihtimalini doğrudan artırırken, hasta bekleme sürelerini uzatıyor ve çalışanların tükenmişliğini kalıcı hale getiriyor.
Süreci değerlendiren Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası (SES), işyerlerinden yükselen haklı tepkileri paylaştı. Pandemi döneminde sağlık ordusu için kurulan övgü dolu cümlelerin yerini ağır mesai şartlarının aldığı hatırlatıldı. Sendika yönetimi; sağlık hizmetinin herkes için ulaşılabilir, nitelikli ve ücretsiz olması gerektiğini vurgulayarak, kamu hastanelerindeki istihdam planlarının bilimsel gerçekler ışığında acilen yeniden yapılandırılması çağrısı yaptı.
Sağlıkhaberi.net Yorumu: Tükenmiş Bir Beden, Başka Bir Bedene Nasıl Şifa Verir?
Vahide Hemşire’nin sahadan aktardığı bu gerçekler, kağıt üzerindeki “gelişen sağlık altyapısı” söylemlerinin, acil servis koridorlarındaki o sert gerçekliğe çarpıp paramparça olduğu yerdir. Triyaj ünitesinde 10 saat boyunca tuvalete dahi gidemeyen, bacaklarındaki ödemle koştururken kemik ağrıları çeken bir sağlık profesyonelinden sıfır hata ile kaliteli bir tıbbi bakım vermesini beklemek; bilime de, insanlığa da, iş güvenliğine de aykırıdır. Bir kırmızı alanda 11 yoğun bakım potansiyelli yatağa sadece 3 hemşirenin bakması demek, saniyelerin hayat kurtardığı o kritik anlarda bazı hastaların yaşama tutunma şansının doğrudan riske atılması demektir.
Sistemdeki devasa personel açığını gidermek yerine, mevcut hemşirelerin deyim yerindeyse “suyunu sıkarak”, onlara ayda 160 saatin üzerine 104 saat daha fazla mesai dayatarak acilleri ayakta tutmaya çalışmak sürdürülebilir bir yönetim stratejisi olamaz. Dünya genelinde 1000 kişiye 9.2 hemşire düşerken bizim 2.8 bandında kalmamız, atanmayı bekleyen on binlerce taze sağlık gücü varken sahadakilerin raporlu gününde bile zorla işe çağrılması büyük bir planlama hatasıdır. Unutulmamalıdır ki; yorgunluktan dikkati dağılmış, tükenmiş ve fiziksel olarak bizzat sistemin kendisi tarafından “hasta edilmiş” bir sağlık ordusuyla, toplumun derdine derman bulamazsınız.
