Yıllarca organ nakli bekleyen hastalar için koordinatörlük yapan hemşire Aygün Mengelli, kistik fibrozis tanısı sonrası girdiği bekleme listesinde, Antalya’dan gelen haberle Türkiye’nin en kısa süren akciğer nakli ameliyatlarından biriyle sağlığına kavuştu.
Meslek hayatına hemşire olarak başlayan ve 33 yaşında kistik fibrozis (akciğer sertleşmesi) tanısı alan Aygün Mengelli, 10 yıl boyunca organ nakli koordinatörü olarak görev yaptı. Kendi hastalığı ilerleyince emekli olmak zorunda kalan Mengelli, Koşuyolu Yüksek İhtisas Eğitim ve araştırma Hastanesi’nde organ bekleyen hastalar arasına katıldı. Kurban Bayramı arifesinde annesini kaybeden Mengelli’ye, bu acı kaybın yedinci gününde Antalya’dan beklediği haber geldi. 27 Temmuz gecesi Prof. Dr. Erdal Taşçı ve ekibi tarafından gerçekleştirilen operasyon, 6 saatlik süresiyle Türkiye’nin en kısa süren akciğer nakli ameliyatlarından biri olarak kayıtlara geçti.
Organ Nakli Koordinatörlüğü Süreci Nasıl İşliyor?
Organ nakli koordinatörlüğü, beyin ölümü gerçekleşen hastaların yakınlarıyla iletişim kurarak organ bağışı sürecini yöneten, oldukça hassas bir kamu görevidir. Aygün Mengelli, bu görevi yürütürken empati yeteneğinin önemine dikkat çekerek, sürecin bir “ikna” çabası değil, aileleri anlama ve destekleme süreci olduğunu vurguluyor. Koordinatörler, donör aileleriyle ilk teması kuran, yasal prosedürleri yürüten ve organların uygun hastalara ulaştırılmasında kilit rol oynayan sağlık profesyonelleridir.
Türkiye’de Organ Nakli Sistemi Nasıl Çalışıyor?
Prof. Dr. Erdal Taşçı, organ nakli sisteminin son derece şeffaf ve denetlenebilir bir mekanizmaya sahip olduğunu belirtiyor. Sistemin işleyişi şu temel prensiplere dayanıyor:
| Kriter | açıklama |
|---|---|
| Bekleme Listesi | Ulusal Organ Bekleme Listesi, tıbbi aciliyet ve doku uyumuna göre merkezi olarak yönetilir. |
| Kontrol Mekanizması | Sistem; zengin, fakir veya sağlık personeli ayrımı gözetmeksizin, tamamen bilimsel verilerle işler. |
| Nakil Kararı | Akciğer nakli için genellikle yaşam beklentisi 1,5-3 yıl arasına düşen hastalar önceliklendirilir. |
Organ Nakli Koordinatörü Olmanın Psikolojik Zorluğu
Aygün Mengelli, mesleğin içinden biri olarak bekleme listesinde olmanın getirdiği psikolojik yükü şu sözlerle ifade ediyor:
“Çok zor bir durum. Yakınınızı kaybediyorsunuz, hiç tanımadığınız birisi geliyor size, ‘Organ ver’ diyor. Çok empati yaptım o ailelerle. Çünkü kendim de önünde sonunda organ nakli olacağımı biliyordum. Empati yapınca insanlar sizi anlıyor. 2,5-3 yıl bekleyenler var. Ama beklemenin psikolojisi çok ağır. Ölümü bekliyorsunuz. Organ çıkmayacak ve siz öleceksiniz.”
Sağlıkhaberi.net Yorumu: Koordinatörün İmtihanı ve Organ Bağışında Toplumsal Farkındalık
Aygün Mengelli’nin hikâyesi, sağlık profesyonellerinin sadece hizmet sunan değil, aynı zamanda sistemin bir parçası olarak her an hasta konumuna düşebilecekleri gerçeğini çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor. Bir organ nakli koordinatörünün, yıllarca başkalarına umut olduktan sonra kendi hayatı için aynı sisteme güvenmek zorunda kalması, organ nakli süreçlerinin ne kadar insani ve kırılgan bir zeminde yürüdüğünün en somut kanıtıdır. Bu durum, sağlık çalışanlarının mesleki tükenmişlik ve empati yorgunluğu ile nasıl başa çıktıklarını da gözler önüne sermektedir.
Türkiye’de organ bağışı oranlarının düşüklüğü, beyin ölümü ile bitkisel yaşam arasındaki kavramsal karmaşadan kaynaklanan toplumsal bir dirençle karşı karşıyadır. Sağlık profesyonellerinin bu süreci yönetirken yaşadığı zorluklar, halkın organ bağışına bakış açısını değiştirecek daha kapsamlı kamu spotları ve eğitim çalışmalarıyla desteklenmelidir. Karar vericilerin, organ nakli koordinatörlerinin çalışma koşullarını iyileştirmesi ve bu kritik görevi yürüten sağlık emekçilerine yönelik psikolojik destek mekanizmalarını güçlendirmesi, sistemin sürdürülebilirliği açısından hayati bir gerekliliktir.
