Acil servisler; adı üzerinde, hayati risk taşıyan, ani gelişen ve zamanında müdahale edilmediğinde ciddi sonuçlara yol açabilecek durumlar için vardır. Ancak günümüzde acil servislere yapılan başvuruların önemli bir kısmı, acil olmayan şikâyetlerden oluşmaktadır. Bu durum hem sağlık sistemini zorlamakta hem de gerçekten acil müdahaleye ihtiyacı olan hastaların gecikmesine neden olabilmektedir.
Peki, bir durumun gerçekten acil olduğunu nasıl anlarız? Acil kabul edilen durumlar genellikle ani başlar, hızla kötüleşir ve yaşamı tehdit edebilir. Göğüs ağrısı ve nefes darlığı, ani bilinç kaybı, felç belirtileri (yüzde kayma, konuşma bozukluğu, kol veya bacakta güçsüzlük), şiddetli travmalar, kontrol edilemeyen kanamalar, ciddi yanıklar, ani ve şiddetli alerjik reaksiyonlar acil servise başvurulması gereken durumlardandır. Ayrıca yüksek ateşle birlikte havale geçirme, şiddetli karın ağrısı, zehirlenmeler ve intihar girişimleri de gecikmeden değerlendirilmelidir.
Buna karşılık acil olmayan durumlar, çoğunlukla günlerdir süren, hayati risk oluşturmayan ve aile hekimliği ya da poliklinik şartlarında değerlendirilebilecek şikâyetlerdir. Bir haftadır süren bel ağrısı, hafif soğuk algınlığı belirtileri, kronik mide yanması, uzun süredir devam eden eklem ağrıları, reçete yazdırma ya da rapor alma gibi talepler acil servislerin asıl işlevi kapsamında değildir. Acil servise “ne olur ne olmaz” düşüncesiyle yapılan başvurular anlaşılabilir bir kaygıdan doğsa da bu alışkanlık sağlık hizmetlerinin etkinliğini azaltır.
Acil servisler yoğun, hızlı ve önceliklendirme esasına göre çalışan birimlerdir. Bu nedenle gerçekten acil olmayan başvurular, uzun bekleme sürelerine ve zaman zaman hasta memnuniyetsizliğine yol açar. Doğru başvuru, doğru zamanda ve doğru birime yapılan başvurudur. Gün içinde gelişen, genel durumu bozmayan şikâyetlerde aile hekimi, semt poliklinikleri veya ilgili branş hekimleri en doğru adreslerdir.
Acil servise başvurunun gerçekten gerekli olduğu durumlarda ise erken gelmek, hayat kurtarıcı olabilir. Unutulmamalıdır ki acil servisler, herkes için her an açık olan bir “alternatif poliklinik” değil; hayatla yarışılan kritik alanlardır. Acilin doğru kullanımı, yalnızca sağlık çalışanlarının değil, toplumun ortak sorumluluğudur. Bilinçli başvurular; daha hızlı müdahale, daha güvenli tedavi ve daha etkin bir sağlık sistemi demektir.
