Bir mesleğin gücü, yalnızca sahada çalışanların emeğiyle değil, o emeği yönetenlerin adaletiyle ölçülür.
Bir hastanede her şeyin bir sorumlusu vardır. Nöbetin, servisin, hastanın, evrakın, hatta eksik personelin bile… Peki ya adaletin? Onun sorumlusu kim?
Türkiye’de hemşirelik hizmetlerinin en az konuşulan, ancak en çok hissedilen sorunlarından biri yönetim anlayışıdır. Çünkü hemşirelikte yönetici olmak çoğu zaman bir unvanla tanımlanırken, yöneticiliğin gerektirdiği donanım, yetkinlik ve hesap verebilirlik aynı ölçüde tartışılmamaktadır.
Oysa yöneticilik, bir liste hazırlayıp isimleri karşısına yerleştirmek değildir. Bir çalışanı bir servise göndermek, eksikliği başka bir çalışanın omuzlarına yüklemek ya da talimat vermek de tek başına yönetim sayılmaz.
Yönetmek; sorunun kaynağını görmek, sistemi iyileştirmek ve kimsenin hakkının kişisel tercihlere kurban edilmediği bir düzen kurmaktır.
Peter Drucker’ın yönetim düşüncesi bize önemli bir gerçeği hatırlatır: Doğru olmayan işi daha verimli yapmak, başarı değildir.
Peki biz sağlık kurumlarında gerçekten sorunları mı çözüyoruz, yoksa yıllardır süregelen yanlışları birbirimize devrederek mi ayakta kalıyoruz?
Bir serviste personel eksikliği varsa çözüm, sürekli aynı çalışanların fedakârlığına başvurmak mıdır? İş yükü dengesizse bunu görünmez kılmak mı, yoksa ölçülebilir ve adil bir sistem kurmak mı gerekir? Görev tanımları belliyken uygulamada sınırlar belirsizleşiyorsa bunun hesabını kim vermelidir?
Daha da önemlisi: Mesleki bir öneri neden bazen tehdit, bir itiraz neden itaatsizlik, bir hak talebi neden sorun çıkarma olarak algılanır?
Oysa eleştiri, kurumsal düşmanlık değil; gelişimin başlangıcıdır.
Max Weber’in bürokrasi anlayışının temelinde kişilere göre değişmeyen kurallar ve tanımlı sorumluluklar vardır. Çünkü kurumlar kişilerin keyfiyetine göre değil, ilkelerine göre ayakta kalır.
Adaletin kişiye göre değiştiği yerde kurumsal güven, liyakatin geri plana itildiği yerde mesleki gelişim, çalışanının sesini duymayan yerde ise gerçek ekip ruhu gelişemez.
İyi bir yönetici, kendisine itiraz edilmeyen kişi değildir. Farklı düşünceleri dinleyebilen, eleştiriden rahatsız olmak yerine ondan yararlanabilen kişidir.
Çünkü otorite, insanları susturabilme gücü değil; ortak bir amacı gerçekleştirebilme becerisidir.
Hemşirelik, yalnızca verilen talimatları yerine getiren bir meslek değildir. Bilgiye, klinik deneyime, etik değerlere ve ciddi bir sorumluluğa dayanır. Bu nedenle hemşirelik yönetimi de yalnızca idari işleyişe indirgenemez. Mesleğin bilimsel ve insani değerlerini korumak, çalışanların mesleki gelişimini desteklemek ve hasta bakımının niteliğini güvence altına almak zorundadır.
Artık hemşirelikte şu ayrımı yapmanın zamanı geldi:
Unvan sahibi olmak başka, yönetici olabilmek başkadır.
Çünkü makam insana yetki verir; fakat o yetkiyi haklı kılan şey adaletidir.
Yöneticiler değişir, makamlar el değiştirir. Ancak çalışanların hafızasında geriye ne kaldığı önemlidir: Korku mu, güven mi? Sessizlik mi, aidiyet mi? Tükenmişlik mi, mesleki değer mi?
Belki de bugün hemşirelik yönetiminin kendisine sorması gereken en önemli soru şudur:
Biz yalnızca hemşireleri yönetmeye mi çalışıyoruz, yoksa hemşirelik mesleğinin geleceğini mi inşa ediyoruz?
Çünkü bir mesleğin geleceği, yalnızca ne kadar emek verdiğiyle değil, o emeğe ne kadar değer verildiğiyle de belirlenir.
