Değerli Meslektaşlarım, Sağlık Meslek Mensupları ve Okurlar,
“Hemşirelerin ceza hukukundan doğan sorumlulukları” yazı dizisi devam edecektir, 7. bölüm neredeyse tamamlanmak üzeredir…
Sağlık Meslek Mensupları İle Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik, hemşirelerin görev, yetki ve sorumluluklarına dair önemli bir düzenlemedir. Kamu – özel, tüm kurum ve kuruluşlarda çalışan sağlık meslek mensuplarını dahası, sağlık hizmetlerinde çalışan diğer meslek mensuplarını da kapsamaktadır. Söz konusu Yönetmelik’in “İkinci Bölüm” ünde yer alan “Temel İlkeler” başlıklı 5. maddesi, hemşirenin görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin olarak çok önemli ibareler içermektedir.
Söz konusu Yönetmelik’in 5. maddesinin a) bendine göre; hemşirelerin de dahil olduğu ilgili diğer çalışanlar vazifelerini, teorik ve pratikten oluşan mesleki eğitimleri, birikimleri çerçevesinde, ilgili Bakanlığın güncel yayımı olan kalite göstergelerine uygun, verimliliği artıracak yöntemlerle, iletişim halinde olduğu çalışanlarla uyum, işbirliği içerisinde ve ekip bilinciyle, çok disiplinli bir yaklaşımla, hizmetin sürekliliği esasına bağlı olarak yerine getirirler.
Hizmet sunumunun sürekliliği açısından tıbbi kayıtların özenle tutulması çok önemlidir. Diğer taraftan hemşire, sorumlusu olduğu hastaların bakım ve tedavilerinin aksamaması için, nöbeti devralacak hemşire alana gelmeden görevini bırakamaz. Bazı elzem ilaçları ve tıbbi ekipmanları, her an kullanıma hazır bir vaziyette bulundurur, gerekli kontrollerini yapar, taburcu olan hasta odalarının temizliği için ilgili çalışanları yönlendirir, gerekli organizasyonu yaparak hasta odalarının her an kullanıma hazır hale getirilmesini sağlar. Sağlık hizmeti sunumunda planlama çok önemli bir konudur.
Hastanın bakım ve tedavisinden sorumlu olan ekibin diğer üyeleriyle işbirliği içinde hareket eder, fikir alışverişinde bulunur, birlikte kararlar da alabilir. Hemşirenin, ekibin diğer üyeleriyle olan iletişimi farklılık arz etmektedir. Şöyle ki, özellikle de yatan hasta servisleri ve yoğun bakımlarda görev, yetki ve sorumluluklarıyla daha fazla ön plana çıkan hemşireler, temel olarak bakım ve tedavisinden sorumlu oldukları hastalarını süreç bakımından, diğer üyelere göre daha fazla gözlemleme fırsatını bulabilirler.
Başta hastanın birincil hekimi olmak üzere ilgili diğer çalışanlar, hasta ile iletişim kurmadan önce onun hemşiresiyle iletişime geçer, hastanın yatış süreci hakkında ondan bilgi edinirler. Hemşirenin hastaya ilişkin gözlemleri, hemşirelik notları, mesleki yorumları söz konusu çalışanların, kendi mesleki kararlarını almalarında oldukça etkilidir. Örnek verilecek olunursa hekim tanı, tedavi ve bakımından sorumlu olduğu hastasının istem formunu oluştururken, özellikle de güncellerken hemşirenin gözlemlerini, mesleki yorumlarını, notlarını dikkate alır. Hasta, hemşiresine ağrı tariflerse isteme analjezik, bulantısı olduğunu iletirse uygun bir antiemetik ilaç tedavi istemine eklenebilir. Hemşire hastada, enfeksiyon belirti ve bulgularını gözlemleyebilir ve bunun üzerine hekim bazı tahlillerin yapılmasını isteyebilir, sonucunda da isteme antibiyotik ekleyebilir. Hasta hemşireye, farklı sorunlarını
iletebilir veya hemşire fark edebilir, hekim ilgili diğer bölümlerden konsültasyon istemi yapabilir. Diğer sağlık mesleği mensupları dahası, ilgili tüm sağlık çalışanları açısından da durum aynıdır. Ayrıca hasta çoğu zaman, hemşire dışı çalışanlarla iletişim kurmadan önce, sorunlarını öncelikle hemşiresiyle paylaşır.
Aynı Yönetmelik’in 5. maddesinin b) bendine göre ilgili çalışanlar, Sağlık Bakanlığına bağlı olan Sağlık Meslekleri Kurulu’nun öngördüğü hizmete özgü sağlık mesleği etik ilkelerine, genel olarak hizmetin niteliği bakımından kamu görevlileri etik davranış ilkelerine ve etik ilkelerle ilgili diğer düzenlemelere göre mesleklerini icra ve ifada bulunurlar. Hizmet sunumunda hasta haklarını göz önünde bulundurur, etik kurallara aykırı bir şekilde hasta veya onların yasal temsilcileriyle sözel ya da yazılı olarak anlaşma yapamazlar. Örneğin hastaya, ‘ilaçlarını içersen seni koridora çıkarırım’ gibi bir beyanda bulunamazlar zira zarar vermeme ilkesi başta olmak üzere, başka ilkelere de aykırı olabilecektir.
Sağlık Bakanlığına bağlı olan Sağlık Meslekleri Kurulu’nun öngördüğü Sağlık meslek mensupları için temel etik ilkelerden birincisi, sağlık meslek mensuplarının önceliğinin bireyin ve toplumun sağlığı olmasıdır. Bunun için öncelikle zarar vermeme ilkesini benimserler hizmet sunumunda; almış oldukları teorik ve pratik eğitimin yanı sıra bilgi, beceri ve mesleki tecrübelerini mevcut imkanlarıyla, en uygun ve yararlı bir şekilde kullanarak planlama ve uygulama yaparlar. Toplum ve bireyin sağlığını, gerektiğinde birlikte değerlendirmesi gerekir, birini diğerine feda edemez. Örneğin, bulaşıcı bir hastalığı olan ve yatarak tedavi gören hastasını hemşire, gerekli tedbirleri almadan ilgili başka birimlere transfer edemez. Aksi halde, mevcut enfeksiyon kontrol edilemez bir hal alır ve topluma yayılır.
Etik ilkelerden ikincisi; sağlık meslek mensupları, her zaman en üst düzeyde hizmet sunmaya çabalarlar. Aslında, bir önceki ilkede bu hususa değinilmişti; hemşirenin en üst düzeyde hizmet sunabilmesi için tüm bilgi, beceri ve mesleki tecrübesini, mevcut imkanlarıyla birleştirip, planlama ve uygulama yaparak eylemlerini gerçekleştirir. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığının yayımladığı ve belirli zaman aralıklarıyla güncellediği sağlıkta kalite standartları rehberlerine de uyum sağlanması gerekir. Atıkların gereği gibi ayrıştırılması ve depolanması, kalite göstergelerinin takibi ve iyileştirme çalışmalarına dahil olma, kurumun prosedür ve talimatlarına göre işlem ve eylemlerde bulunma, örnek olarak verilebilir.
Diğer bir ilke; hizmet sunduğu birey ve toplumun kişisel bilgi, beden ve düşünce mahremiyetine, tüm kişilik haklarına saygılı olur. Bu doğrultuda; hastanın sağlığı ile ilgili kararlarına saygı duyar, onun kültürel, ruhsal ve toplumsal durumunu göz önünde bulundurup onu, doğru ve yeterli bilgilendirir. Hasta ırkı, etnik kökeni, kültürü, siyasi görüşü, dini, inancı, sosyal durumu, mesleği, cinsiyeti, medeni hali, sağlık durumu ve yaşı, doğduğu yer, fiziksel ve zihinsel yeteneği, yaşam tarzı, ekonomik düzeyi ve buna benzer özellikleri nedeniyle ayrımcılığa maruz kalmamalıdır. Hemşire, mevcut kaynakların kullanımını birey, grup ve toplulukların ihtiyaçlarını dikkate alarak tarafsızlık, hukuki eşitlik, adalet ve hakkaniyet çerçevesinde sağlar. Hasta vefat etmiş olsa bile onun sağlık durumu, tıbbi tanısı, tedavisi,
hastalığın gidişatı hakkındaki bilgilerini ve tüm kişisel verilerini, hukuka aykırı bir şekilde üçüncü kişilerle paylaşamaz. Söz konusu ilkeye ilişkin olarak birçok hüküm bulunmaktadır.
Son ilkeye göre sağlık mesleği mensupları görevlerini, dürüst bir şekilde ve yasalara uygun olarak yerine getirirler. Bu doğrultuda; edindikleri teorik ve pratik eğitimin üstüne mesleki deneyim ve güncel bilgilerini de ilave edip, sosyokültürel değerleri dikkate alarak hizmet sunumunda bulunurlar. Birey ve topluma sağlık hizmeti sunarlarken dürüst davranır, aldatıcı davranışlarda bulunmazlar. İlgili kişileri, şahsi veya yakınları bakımından menfaat sağlamak amacıyla belirli bir kişi veya kuruma yönlendirmezler.
- b) bendinde yer alan Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri İle Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ile devam edeceğiz…
KAYNAKÇA
- Sağlık Meslek Mensupları İle Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik, RG 22.05.2014/29007.
- İlgili düzenleme için bakınız: Doktorluk, Hemşirelik, Ebelik, Diş Hekimliği, Veterinerlik, Eczacılık ve Mimarlık Eğitim Programlarının Asgari Eğitim Koşullarının Belirlenmesine Dair Yönetmelik, RG 02.02.2008/26775.
- Örnek için bakınız: “Sağlıkta Kalite Standartları Hastane” <https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/41258/0/skshastane-seti-s-6109082021pdf.pdf> Erişim Tarihi: 16 Nisan 2026.
- Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği, RG 13.01.1983/17927 (Örnek için bakınız: m.41,m.16, m.132); Hemşirelik Yönetmeliği, RG 08.03.2010/27515 (Örnek için bakınız: m.6/f).
- “Sağlık Etiği” <https://etik.saglik.gov.tr/TR,5636/saglik-etigi.html> Erişim Tarihi: 02 Nisan 2023.
- Örnekler için bakınız: Hasta Hakları Yönetmeliği m. 5, m. 21, m. 25; Hemşirelik Yönetmeliği m.6/ı).
- Örnek düzenleme için bakınız: Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik, RG 29.07.2023/32263 (m.4/g, m.5/ç, d, g).
