5434 ve 5510 Sayılı Kanunlar Çerçevesinde Memurların Sosyal Güvenlik Hakları

Kamu görevlilerinin sosyal güvenlik hakları bakımından 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır. Bu ayrım; emekli aylığının hesabı, prim ve kesenek sistemi, emekli ikramiyesi ve sosyal güvenlik haklarının kapsamı bakımından farklı sonuçlar doğurmaktadır.

Temel ayrım, 2008 yılı Ekim ayı başından önce veya sonra ilk defa kamu görevine girilmiş olmasıdır. 2008 yılı Ekim ayı başından önce 5434 sayılı Kanuna tabi olarak göreve başlayan kamu görevlileri bakımından, 5510 sayılı Kanunun geçici 4. maddesi uyarınca 5434 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanmasına devam edilmektedir. Buna karşılık, ilk defa 2008 yılı Ekim ayı başından sonra kamu görevlisi olarak çalışmaya başlayanlar 5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendi kapsamında sigortalıdır.

5434 sayılı Kanunda emekli aylığı; emekliliğe esas derece ve kademe, ek gösterge, kıdem aylığı ve tazminat yansıtma oranları gibi memuriyet statüsüne bağlı unsurlar üzerinden hesaplanır. 5510 sayılı Kanunda ise çalışma hayatı boyunca bildirilen prime esas kazançlar, prim günleri ve aylık bağlama oranı temel belirleyicilerdir. Bu nedenle 5434 sisteminde emeklilikteki görev ve unvan, 5510 sisteminde ise çalışma hayatı boyunca elde edilen prime esas kazançlar önemlidir.

Kesenek ve prim bakımından 5434 sayılı Kanun kesenek ve kurum karşılığı alınmasına dayalı bir yapıdadır. 5434 sayılı Kanuna tabi kamu görevlilerinin genel sağlık sigortası primleri ise kamu tarafından karşılanmaktadır. 5510 sayılı Kanunda ise malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası bakımından prim esaslı bir sistem uygulanmaktadır. 5510 sayılı Kanuna tabi kişilerden bu primlerin hepsi için belli olanlarda kesinti yapılır.

Hizmetlerin değerlendirilmesinde 5434 sisteminde fiili hizmet süresi, itibari hizmet ve memuriyet statüsüne ilişkin unsurlar öne çıkarken 5510 sisteminde prim ödeme gün sayısı ve prime esas kazanç kavramları ağırlık kazanmaktadır.

Emekli ikramiyesi, malullük ve yeniden çalışma gibi konularda ise iki sistem arasındaki sınırlar daha karmaşık hale gelmektedir. Emekli ikramiyesi yönüyle 5510 sayılı Kanuna tabi kamu görevlilerinin emekli ikramiyesi bakımından 5434 sayılı Kanunun ilgili hükümleri uygulanmakta iken malullük ve vazife malullüğü bakımından da hangi tarihte ve hangi statüde göreve başlandığı, uygulanacak hükümlerin belirlenmesinde farklılığa neden olmaktadır.

Sonuç itibarıyla, 5434 ve 5510 sayılı Kanunlar arasındaki temel farklılık iki ayrı emeklilik hesabından ibaret değildir. 5434 sayılı Kanun, memurun kariyerini ve emekliliğini birlikte değerlendiren statü temelli bir yapı oluştururken; 5510 sayılı Kanun prim ve kazanç esaslı genel bir sosyal sigorta sistemi getirmiştir. Bu nedenle bir kamu görevlisinin sosyal güvenlik hakları değerlendirilirken memuriyete giriş tarihi, hizmet süresi, prime esas kazançlar, derece ve kademesi, ek göstergesi ve tabi olduğu özel hükümler birlikte ele alınmalıdır.

Son olarak, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4/B kapsamında sözleşmeli personel statüsünde kamu görevlisi olarak çalışmakta iken değişen mevzuat hükümleri ile kadroya geçen kişilerin hangi kanuna tabi oldukları kadroya geçiş tarihine göre belirlenmektedir. Bu bakımdan kamu görevine 2008 yılından önce girmesine rağmen 2008 yılından sonra (örnek: 2011, 2013, 2023) kadroya geçen kişiler 5510 sayılı Kanunun 4/1-c kapsamında sayılmaktadır. 

5434 ve 5510 Sayılı Kanunların Temel Farkları