Değerli okurlar, şu ana kadar birçok yazı yayımladık. Bunların merkezinde sağlık hukuku ve bu alandaki uyuşmazlıklar yer aldı. Şimdi ise mahkeme salonuna varmadan önce kullanılabilecek yargı dışı hak arama ve denetim yollarına değinmenin yararlı olacağını düşünüyorum. Bunlardan biri de adı sıkça duyulan fakat mahiyeti yeterince bilinmeyen bir kurum: Kamu Denetçiliği Kurumu, yani KDK. Ombudsmanlık düşüncesinin esasını; erişilebilir, güvenilir, esnek, tarafsız ve bağımsız bir denetim mekanizması oluşturma arayışı teşkil eder. Ne var ki bu mekanizmanın gücü, mahkeme hükmü kurmasından değil, idareyi gerekçeli biçimde hukuka ve hakkaniyete davet etmesinden doğar. [1]
KDK, Anayasa’nın 74’üncü maddesiyle anayasal güvenceye kavuşturulmuş ve 6328 sayılı Kanun’la Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı, kamu tüzel kişiliğini haiz bir kurum olarak düzenlenmiştir. Görevi; idarenin eylem ve işlemleriyle tutum ve davranışlarını, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde hukuka, hakkaniyete ve iyi yönetim ilkelerine uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmaktır. Bu nedenle KDK’yı teknik anlamda arabuluculuk yahut tahkimle özdeşleştirmek doğru değildir. Kurum, klasik bir alternatif uyuşmazlık çözüm merciinden ziyade yargı dışı idari denetim ve şikâyet yoludur; ancak tarafları dostane çözüme yöneltebilmesi, ona güçlü bir uyuşmazlık giderme işlevi de kazandırmaktadır. [2, 3, 4]
Kurum, kendisine ulaşan somut bir şikâyet üzerine ilgili idareden bilgi ve belge isteyebilir, gerekli gördüğünde uzman görüşüne başvurabilir ve idari uygulamayı yalnızca dar anlamda mevzuata uygunluk bakımından değil; ölçülülük, eşitlik, makul sürede karar verme, gerekçeli işlem tesis etme, başvuru yollarını gösterme ve kazanılmış hakların korunması gibi iyi yönetim ilkeleri bakımından da değerlendirebilir. İnceleme sonunda tavsiye, ret, dostane çözüm veya karar verilmesine yer olmadığı kararı verilebilir. Ön incelemede ise başvurunun ilgili idareye gönderilmesi yahut incelenemez bulunması (başvurunun direkt reddi) da mümkündür. Zira KDK’nın görevi her şikâyeti haklı bulmak değil, idarenin işleyişini hukuki ve hakkaniyete dayalı bir süzgeçten geçirmektir. [1, 3, 4]
Peki KDK kararları bağlayıcı mıdır? Hayır. Kurum bir idari işlemi mahkeme gibi iptal edemez, yürütmesini durduramaz yahut doğrudan tazminata hükmedemez. Bununla birlikte tavsiye kararının ‘sonuçsuz bir temenni’ olduğu da söylenemez. KDK; hatalı işlemin geri alınmasını, değiştirilmesini, mağduriyetin giderilmesini, ödeme yapılmasını, uygulamanın düzeltilmesini veya mevzuat değişikliği yapılmasını önerebilir. İlgili idare, tavsiyeye uymadığı takdirde gerekçesini otuz gün içinde Kuruma bildirmek zorundadır. Böylelikle uyuşmazlık kayıt altına alınır; idarenin gerekçesi görünür hâle gelir ve mesele yıllık raporlar, Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimi ve kamuoyu önünde izlenebilir bir nitelik kazanır. [1, 3, 4]
Başvurunun kabul edilebilir olması için bazı şartlara dikkat edilmelidir. Kural olarak kişi önce şikâyet ettiği hastaneye, il sağlık müdürlüğüne, üniversiteye yahut ilgili kamu idaresine yazılı biçimde başvurmalı ve zorunlu idari başvuru yollarını tüketmelidir. İdari merci cevap verirse bu cevabın tebliğinden; cevap vermezse yasal cevap süresinin bitiminden itibaren altı ay içinde KDK’ya müracaat edilmelidir. Telafisi güç veya imkânsız zarar ihtimali bulunan hâllerde Kurum, idari yollar tüketilmeden de başvuruyu kabul edebilir. Başvuru ücretsizdir; KDK’nın internet sitesi veya e-Devlet üzerinden elektronik olarak, posta yahut elden ve valilik veya kaymakamlık aracılığıyla yapılabilir. Başvuranın kimliği, şikâyet edilen idare, olayların tarih sırasına göre özeti, ihlal edildiği düşünülen hak ve talep açıkça gösterilmelidir. Yargıda görülmekte olan veya karara bağlanmış uyuşmazlıklar ise KDK tarafından incelenmez. [3, 4, 5]
Burada çok önemli bir süre tuzağı vardır. KDK’ya başvuru süresinin altı ay olması, idari dava açma süresinin de altı ay olduğu anlamına gelmez. Dava açma süreleri hak düşürücü niteliktedir. KDK başvurusunun bu süreyi durdurabilmesi için müracaatın, ilgili dava açma süresi sona ermeden ve gerekli idari yollar tüketildikten sonra yapılması gerekir. Süresi geçmiş bir davayı KDK başvurusu yeniden canlandırmaz. Ret kararının tebliğiyle yahut tavsiye kararına rağmen idarenin otuz gün içinde işlem tesis etmemesiyle duran süre kaldığı yerden işlemeye başlayabilir. Dolayısıyla iptal veya tam yargı davası ihtimali bulunan dosyalarda ‘KDK’ya başvurdum, artık süre sorunum yok’ şeklindeki rahatlık ciddi hak kaybı doğurabilir. [3, 6]
Kamu hastaneleri bakımından KDK’nın kullanım alanı oldukça geniştir. Hastalar; sağlık hizmetine erişim, randevu ve sevk süreçleri, sağlık kurulu raporları, engellilik işlemleri, ücretlendirme, mahremiyet, hasta hakları, tedaviye erişimde eşitlik veya idarenin cevapsız kalması gibi konuları Kuruma taşıyabilir. Sağlık çalışanları ise nöbet ve çalışma çizelgeleri, fazla çalışma, ek ödeme, görevlendirme, izin, nakil, disiplin işlemleri, görev tanımı, iş sağlığı ve güvenliği yahut mobbing iddiaları bakımından KDK yoluna başvurabilir. Ancak şikâyetin yalnızca ‘haksızlığa uğradım’ cümlesine dayanması yetmez; hangi işlemin, hangi tarihte, hangi nedenle hukuka veya hakkaniyete aykırı olduğu gösterilmelidir. [3, 5] İdareye yazılan tüm dilekçelerin örnekleri, ilgili evraklar, tebligatlar,varsa e-postalar, kısacası tüm yazışmaların birer örneği kurumun web sitesinde başvuru evrakları kısmına eksiksiz yüklenmelidir. Duruma göre ek evrak yükleme işlemi de gerçekleştirilmektedir.
Nitekim yakın tarihli kararlar, sağlık çalışanlarının bu yolu somut biçimde kullanabildiğini göstermektedir. KDK, aynı sağlık kuruluşunda hemşire olarak çalışan eşlerin nöbetlerinin, hizmet gerekleri ve imkânlar ölçüsünde talepleri doğrultusunda aynı günlere denk getirilebilmesi konusunda Sağlık Bakanlığına tavsiyede bulunmuştur. Başka bir dosyada devlet hastanesindeki hemşirelerin mobbing iddiaları incelenmiş ve iddiaların etkili biçimde araştırılmasına yönelik tavsiye kararı verilmiştir. Hemşirenin taban ve teşvik ek ödemesine ilişkin uyuşmazlığı da KDK önüne taşınmış ve dosya kısmen tavsiye, kısmen ret kararıyla sonuçlandırılmıştır. Bu örnekler KDK’nın yalnızca hasta şikâyetleri için değil, kamu sağlık personelinin çalışma koşulları ve iş hukukuna ilişkin meselelerde de kullanılabildiğini ortaya koymaktadır. [9, 10, 11]
İyi hazırlanmış bir KDK başvurusu, duygusal bir serzenişten ziyade küçük bir idari dosya niteliğinde olmalıdır. Hastane evrak kayıt numarası, dilekçenin tarihi, verilen cevap yahut cevapsızlık, görev çizelgeleri, bordrolar, tutanaklar, yazışmalar, sağlık raporları ve emsal uygulamalar yukarıda da bahsettiğimiz gibi başvuruya eklenmelidir. Talep de ölçülebilir olmalıdır: ‘Hakkım verilsin’ yerine; görevlendirme işleminin yeniden değerlendirilmesi, eksik ödemenin hesaplanması, nöbet çizelgesinin objektif ölçütlerle düzenlenmesi veya iddialar hakkında tarafsız bir inceleme yürütülmesi gibi makul talepler istenmelidir. KDK, başvurucunun yerine delil yaratmaz; fakat düzenli sunulan belgeler arasındaki idari örüntüyü görünür kılabilir. [4, 5]
Kurumun yayımladığı yıllık raporlar da yalnızca istatistik cetvellerinden ibaret değildir. Bu raporlarda başvuruların konu ve idarelere göre dağılımı, karar türleri, dostane çözümler, örnek kararlar, iyi yönetim ilkelerine ilişkin değerlendirmeler ve idarelerin tavsiye kararlarına uyum düzeyi izlenebilir. Ayrıca toplumun geniş kesimlerini ilgilendiren konularda özel raporlar hazırlanarak yapısal ve mevzuata ilişkin öneriler geliştirilmektedir. 2025 yılında KDK’ya 21.034 başvuru yapılmış; 2025 İdare Faaliyet Raporu’nda tavsiye kararlarına uyum oranı yüzde 59,38 olarak açıklanmıştır. Bu oran, kararların etkisiz olmadığını; fakat uygulanmanın hiçbir biçimde garanti de edilemeyeceğini göstermektedir. [7, 8]
Sorulması gereken sorumuz şudur: Bağlayıcı olmayan bir karara neden başvuralım? Esasında bazen uyuşmazlığın çözümü için cebri bir hükümden önce, idarenin önüne tarafsız ve hukuken gerekçelendirilmiş bir değerlendirme konulması yeterlidir. Dostane çözüm, çoğu zaman aylar yahut yıllar sürebilecek yargılamadan daha hızlı sonuç doğurabilir. Tavsiye uygulanmasa dahi KDK kararı; sorunu, idarenin savunmasını ve iyi yönetim ihlalini yazılı bir hukuk metnine dönüştürür. Bu yönüyle sonraki idari başvurulara ve yargısal sürece önemli bir dayanak sağlayabilir. Elbette KDK, avukatın veya mahkemenin yerine geçmez; fakat vatandaş ile idare arasındaki güç ve bilgi asimetrisini azaltan erişilebilir bir denetim kapısıdır. [1, 3, 6]
Sonuç olarak Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin karşısında konumlanan bir hasım değil; hukuk devleti ve iyi yönetim bakımından idareye tutulan bir aynadır. Kamu hastanesinde çalışan yahut sağlık hizmetinden yararlanan herkes için bu yolun değeri ve kıymeti, ücretsiz ve kolay ulaşılabilir olmasında olduğu kadar, ‘hukuka uygun görünen’ bir işlemi hakkaniyet ve iyi yönetim yönünden de sorgulayabilmesindedir. Ancak bu kapıdan girerken süreler hesaplanmalı, idari başvuru önceden yapılmalı, deliller düzenlenmeli ve talep açık kurulmalıdır. Hak arama hürriyeti, yalnızca bir makama dilekçe vermek değil; doğru makama, doğru zamanda ve doğru hukuki dille ulaşabilmektir. [1, 3, 5]
Kaynaklar
- Avcıoğlu Aksoy E. Kamu Denetçiliği Kurumu. 1. Baskı. Ankara: Adalet Yayınevi; 2024. s. 59-63, 178.
https://adalet.com.tr/kamu-denetciligi-kurumu-29311
- Türkiye Büyük Millet Meclisi. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 74. Ankara: TBMM.
https://cdn.tbmm.gov.tr/TbmmWeb/Yayinlar/Dosya/0e96a18f-24e8-41dd-ae87-18e19e3f4eb9.pdf
- Türkiye Büyük Millet Meclisi. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu. Resmî Gazete, 29 Haziran 2012; 28338.
https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D24/Y2/T1/KanunMetni/ecbfdaff-fded-41b2-8aa8-3670e926b353.html
- Kamu Denetçiliği Kurumu. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete, 28 Mart 2013; 28601 (Mükerrer).
https://paylasim.ombudsman.gov.tr/dokuman/document/711KAMU-DENETCILIGI-KURUMU-KANUNUNUN-UYGULANMASINA-ILISKIN-USUL-VE-ESASLAR-HAKKINDA-YONETMELIK.pdf
- Kamu Denetçiliği Kurumu. Nasıl Başvuru Yapılır? Başvuru Rehberi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2026.
https://www.ombudsman.gov.tr/BizeHangiKonulardaBasvurabilirsiniz
- Avcıoğlu Aksoy E. Danıştay kararları ışığında Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvurunun idari yargıda dava açma süreleri üzerindeki etkisi. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi. 2026;(1):53-103. doi:10.33432/ybuhukuk.1763478.
https://dergipark.org.tr/tr/pub/ybuhukuk/article/1763478
- Kamu Denetçiliği Kurumu. 2025 Yıllık Raporu. Ankara: KDK; 2026.
https://paylasim.ombudsman.gov.tr/dokuman/documentuploads/KDK-2025-Yillik-Rapor/index.html
- Kamu Denetçiliği Kurumu. 2025 İdare Faaliyet Raporu. Ankara: KDK; 2026.
https://www.sp.gov.tr/upload/xSPRapor/files/XrZMu%2BKDK-2025-Idare-Faaliyet-Raporu.pdf
- Kamu Denetçiliği Kurumu. Başvuru No: 2024/14468, Karar Tarihi: 18 Mart 2025, Tavsiye Kararı (hemşire eşlerin nöbetlerinin düzenlenmesi).
https://kararlar.ombudsman.gov.tr/Arama/Download?tarih=2025-03-18T17%3A50%3A26.218592&url=20241123%5C263666%5CYayin%5CKarar-2024-14468.pdf
- Kamu Denetçiliği Kurumu. Başvuru No: 2024/9062, Karar Tarihi: 23 Ekim 2024, Tavsiye Kararı (devlet hastanesinde mobbing iddiaları).
https://kararlar.ombudsman.gov.tr/Arama/Download?tarih=2024-10-23T17%3A22%3A51.840284&url=20240724%5C258255%5CYayin%5CKarar-2024-9062.pdf
- Kamu Denetçiliği Kurumu. Başvuru No: 2024/1622, Karar Tarihi: 25 Mart 2024, Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı (hemşirenin taban ve teşvik ek ödemesi).
https://kararlar.ombudsman.gov.tr/Arama/Download?tarih=2024-03-25T12%3A01%3A22.919777&url=20240130%5C250814%5CYayin%5CKarar-2024-1622.pdf
